W jakich zakresach pracować na szynie CPM i jak długo powinna trwać sesja?
Zakresy pracy na szynie CPM po zabiegach ortopedycznych – jak dobrać kąty i czas trwania sesji?
Szyna do biernego ruchu ciągłego (CPM – Continuous Passive Motion) jest jednym z najważniejszych narzędzi wykorzystywanych w nowoczesnej rehabilitacji pooperacyjnej. Szczególnie po zabiegach w obrębie stawu kolanowego – takich jak endoprotezoplastyka, rekonstrukcja ACL, szycie łąkotki czy jej usunięcie – odpowiednio dobrana terapia z wykorzystaniem szyny CPM może przyspieszyć powrót do normalnego funkcjonowania, zmniejszyć ból oraz ograniczyć powikłania, takie jak przykurcze czy zrosty. W tym artykule przedstawimy zalecane kąty pracy w poszczególnych tygodniach po różnych operacjach oraz ogólne zasady korzystania z urządzenia.
1. Endoprotezoplastyka stawu kolanowego
Niezależnie od tego, czy endoproteza była cementowana czy bezcementowa, zakresy ruchomości w kolejnych tygodniach rehabilitacji z użyciem szyny CPM przedstawiają się następująco:
1–3 dni po operacji: zakres od 0 do 30°, maksymalnie do 50° – cel na koniec 3. doby
4–7 dni: od 0 do 60° – do osiągnięcia na koniec pierwszego tygodnia
7–14 dni: od 0 do 90° – cel na koniec drugiego tygodnia
14–21 dni: od 0 do 100°
3–6 tygodni: od 0 do 120°
W przypadku endoprotez cementowych – już od końca drugiego tygodnia dopuszcza się chód markowany, w trzecim tygodniu pacjent może poruszać się o jednej kuli, a od czwartego tygodnia – bez pomocy.
Dla endoprotez bezcementowych obciążenie kończyny jest możliwe dopiero od czwartego tygodnia, ze względu na konieczność zrostu kostnego.
2. Rekonstrukcja ACL
Podobnie jak w przypadku endoprotezoplastyki, istotne jest stopniowe i kontrolowane zwiększanie zakresu ruchu:
1–3 dni: od 0 do 30°
4–7 dni: od 0 do 60°
7–14 dni: od 0 do 90°
14–21 dni: od 0 do 100°
3–6 tygodni: od 0 do 120° (bez obciążania kończyny)
6–12 tygodni: od 0 do 130°
W tym okresie szczególny nacisk kładzie się na ochronę przeszczepu i zapobieganie zanikowi mięśni. Szyna CPM pozwala na bezpieczne poruszanie stawem bez angażowania mięśni, co ma znaczenie zwłaszcza w pierwszych tygodniach rekonwalescencji.
3. Szycie łąkotki
W przypadku szycia łąkotki rehabilitacja powinna przebiegać bardzo ostrożnie:
Tydzień 1–2:
- praca do 30°, wolne tempo ruchu, brak obciążania kończyny
- sesje 1–2 godziny, 2–3 razy dziennie
Tydzień 3:
- praca do 60°, zwiększanie kąta o 10° co 2–3 dni, obciążenie do 80% masy ciała
Tydzień 4:
- praca do 90°
- sesje po 1,5 godziny, 2 razy dziennie
- kontynuacja częściowego obciążania kończyny
Tu najważniejsze jest niedopuszczenie do przeciążeń, które mogłyby wpłynąć negatywnie na proces gojenia się struktury łąkotki.
4. Usunięcie łąkotki
Po meniscektomii zakresy mogą być zwiększane szybciej niż po szyciu:
Tydzień 1–2: zakres pracy do 60°
Tydzień 2–3: do 90°
od 4. tygodnia: do 110°
W tej sytuacji głównym celem terapii CPM jest przywrócenie zakresu ruchu i zapobieganie przykurczom, przy jednoczesnym monitorowaniu ewentualnego stanu zapalnego lub podrażnienia stawu.
Czas trwania sesji na szynie CPM
Zalecany czas korzystania z szyny CPM w warunkach domowych lub szpitalnych to zwykle:
- 1–2 godziny na sesję
- 2–3 razy dziennie (w zależności od zaleceń lekarza/fizjoterapeuty oraz reakcji pacjenta)
Warto zaznaczyć, że spotkaliśmy się z rekomendacjami mówiącymi o dwóch sesjach po 15 minut na dobę aż do rekomendacji mówiących o sześciu sesjach po 45 minut na dobę. Dlatego czas i częstotliwość należy dostosowywać indywidualnie – zależnie od tolerancji bólowej, obrzęku oraz jakości ruchu w stawie.
Co mówi literatura?
Badanie McCarthy’ego i wsp. (1993) wykazało, że wczesne zastosowanie CPM po endoprotezoplastyce stawu kolanowego zmniejsza ryzyko powikłań, skraca czas hospitalizacji i pozwala uzyskać lepszy zakres ruchomości w krótszym czasie. Inne źródła, jak metaanaliza opublikowana w The Knee (2010), sugerują, że CPM, choć nie jest cudownym rozwiązaniem, może istotnie wspomagać proces rehabilitacji, zwłaszcza w pierwszych tygodniach po zabiegu.
Podsumowanie
Odpowiednie dawkowanie zakresów ruchu, czasu pracy oraz obciążenia kończyny jest kluczowe dla skutecznej rehabilitacji po operacjach kolana. Szyna CPM nie zastępuje aktywnego usprawniania, ale może być cennym uzupełnieniem terapii – szczególnie na jej początkowym etapie.
Jeśli rozważasz włączenie szyny CPM do swojej rehabilitacji lub bliskiej osoby – mamy możliwość wypożyczenia tego typu sprzętu. W razie potrzeby – zapraszamy do kontaktu. Chętnie podpowiemy, jak bezpiecznie i efektywnie ją zastosować w domowych warunkach.
Serdeczne podziękowania kierujemy do Pana Piotra Ślęzaka, dyrektora Centrum Rehabilitacji Kraszewskiego w Łodzi oraz wykładowcy SAN (https://www.linkedin.com/in/piotr-%C5%9Bl%C4%99zak-429a3513a/ ) za merytoryczne wsparcie i pomoc w przygotowaniu tego artykułu.