Przed, w trakcie i po endoprotezoplastyce kolana

Przed, w trakcie i po endoprotezoplastyce kolana – jak się przygotować i czego się spodziewać?

Zabieg całkowitej wymiany stawu kolanowego, czyli endoprotezoplastyka kolana, to jedno z najczęściej wykonywanych i najbardziej skutecznych rozwiązań w leczeniu zaawansowanych zmian zwyrodnieniowych stawu. Choć operacja daje szansę na znaczną poprawę jakości życia i zniesienie bólu, to wymaga starannego przygotowania i świadomego podejścia pacjenta, zarówno przed, jak i po zabiegu. W tym artykule postaramy się wyjaśnić, czego można się spodziewać przed operacją, jak najlepiej przygotować się do niej oraz dlaczego rehabilitacja – w tym korzystanie z urządzenia CPM – odgrywa kluczową rolę w powrocie do sprawności. Zachęcamy do poświecenia kilku minut na poniższy materiał, być może okaże się przydatny!

Co warto wiedzieć przed operacją?

Decyzja o wszczepieniu endoprotezy kolana zapada zwykle wtedy, gdy inne metody leczenia – farmakoterapia, rehabilitacja czy terapie (iniekcje) dostawowe – nie przynoszą już ulgi, a ból i ograniczenie ruchomości stawu znacząco utrudniają codzienne funkcjonowanie. Operację poprzedza szereg badań diagnostycznych i konsultacji, które mają potwierdzić zasadność zabiegu oraz przygotować organizm pacjenta do procedury.

Pacjent najczęściej musi wykonać:

badania laboratoryjne (morfologia, parametry zapalne, glukoza, elektrolity)
EKG i zdjęcie RTG klatki piersiowej,
zdjęcia RTG kolana lub badanie MRI (rezonans magnetyczny)
konsultacje: anestezjologiczną, a często również internistyczną

Dodatkowo, lekarz ortopeda omawia z pacjentem przebieg operacji, jej możliwe powikłania oraz spodziewane efekty. Często również informuje o konieczności późniejszej rehabilitacji.

Jak przygotować się do operacji?

Jak mawiał Benjamin Franklin: "Nieprzygotowanie się to przygotowanie do porażki."

Oczywiście w przypadku przygotowania się pacjenta do zabiegu endoprotezoplastyki jest to mocno przesadzone stwierdzenie, natomiast odpowiednie przygotowanie się może znacząco przyspieszyć przebieg rekonwalescencji. A któż z nas nie chciałby jak najszybciej stanąć na nogi i ograniczyć ból do minimum? Więc co możemy zrobić?

1. Poprawa ogólnej kondycji fizycznej

Im lepsza kondycja fizyczna przed operacją, tym szybszy powrót do sprawności po niej. Pacjentom zaleca się:

regularne spacery i ćwiczenia wzmacniające mięśnie ud (zwłaszcza czworogłowy uda, mogą to być nawet ćwiczenia izometryczne / napinające)
ćwiczenia zakresu ruchu stawu
naukę poruszania się o kulach lub balkoniku

Warto poprosić fizjoterapeutę o instruktaż ćwiczeń dostosowanych do indywidualnych możliwości.

2. Redukcja masy ciała

Nadwaga zwiększa ryzyko powikłań oraz obciąża nową endoprotezę. Nawet niewielka redukcja masy ciała przed operacją może przynieść korzyści.

Ciekawostka: według badania przeprowadzonego przez Dr. Stephen P. Messier i współpracowników z Wake Forest University (opublikowanego w czasopiśmie Arthritis & Rheumatism w 2005 r.), ustalono, że utrata 1 kilograma masy ciała powoduje zmniejszenie obciążenia stawu kolanowego o około 4 kilogramy na każdy krok.

Co to oznacza w praktyce?

Przeciętnie człowiek wykonuje około 5 000–10 000 kroków dziennie
Jeśli więc ktoś schudnie 5 kg, oznacza to około 20 kg mniejszego nacisku na każde kolano przy każdym kroku
- Dlaczego 20kg? Gdyż badania biomechaniczne wykazały, że przy każdym kroku na kolano działa siła około 3 do 6 razy większa niż masa ciała. Uśrednia się to więc do 4 razy (4 x 5kg = 20kg)
Przy 10 000 kroków dziennie to nawet 200 ton mniej obciążenia dziennie na stawy kolanowy

Jednym słowem: im mniej kilogramów tym lepiej dla kolana.

3. Dostosowanie mieszkania

Po powrocie ze szpitala przydadzą się:

stabilne krzesła z podłokietnikami
podwyższone siedzisko toalety
wygodne miejsce na którym można ustawić stanowisko do pracy na szynie CPM
usunięcie dywaników i przeszkód, które mogłyby powodować upadki

4. Wsparcie bliskich

W pierwszych tygodniach po zabiegu pacjent będzie potrzebował pomocy przy codziennych czynnościach – warto wcześniej ustalić, kto może zapewnić wsparcie. Warto jest też zadbać o odpowiednie nastawienie psychiczne i pamiętać, że ból czy dyskomfort jest przejściowy i że rozpoczynamy nowe życie z nowym stawem :)

Dzień operacji – czego się spodziewać?

W dniu operacji pacjent zostaje przyjęty do szpitala. Zabieg odbywa się najczęściej w znieczuleniu podpajęczynówkowym (pacjent z założenia jest przytomny ale często stosuje się sedację, by pacjent był zrelaksowany bądź przysypiał). Jest to o wiele bezpieczniejsza forma znieczulenia niż pełna narkoza. W praktyce pacjent ma poczucie senności, błogiego zrelaksowania i traci się poczucie czasu. Pacjentowi wydaje się, że zabieg trwa dosłownie chwilkę. Pacjent nie czuje nic od pasa w dół. Sama operacja trwa zazwyczaj od 1,5 do 2 godzin.

Po zabiegu pacjent trafia na oddział pooperacyjny, gdzie przez kilka godzin jest obserwowany. Przez kilka dni będzie przebywać w szpitalu, gdzie rozpocznie się pierwsza faza rehabilitacji – często już w dniu operacji lub dzień po niej. Często już z wykorzystaniem szyny CPM.

Co czeka pacjenta po operacji?

1. Wczesna rehabilitacja

Ruch to klucz do sukcesu. Już w pierwszej dobie po operacji pacjent zaczyna poruszać operowaną kończyną – pod okiem fizjoterapeuty.

Ćwiczenia mają na celu:

poprawę zakresu ruchomości stawu kolanowego
wzmocnienie mięśni
zapobieganie zakrzepicy

2. CPM – ciągły ruch bierny

Urządzenie CPM jest często wykorzystywane już w szpitalu. Pozwala ono na bierne zginanie i prostowanie stawu kolanowego bez aktywnego wysiłku pacjenta.

Stosowanie CPM ma liczne zalety:

zmniejsza ryzyko powstawania przykurczy
poprawia krążenie
zmniejsza obrzęk i ból
pozwala na szybsze odzyskanie ruchomości kolana

Zaleca się stosowanie urządzenia codziennie i w szpitalu i po wypisie, jeśli to możliwe, również w domu.

3. Rehabilitacja ambulatoryjna lub domowa

Po wypisie pacjent kontynuuje rehabilitację. Najlepsze efekty daje codzienna fizjoterapia przez minimum 6 tygodni.

Zakres ćwiczeń zwiększa się stopniowo, obejmując:

aktywne zginanie kolana (docelowo powyżej 90°, a nawet do 120°)
trening chodu z pomocą kul, a później bez nich
ćwiczenia równoważne i funkcjonalne

Kiedy można wrócić do normalnej aktywności?

Powrót do pełnej sprawności trwa zwykle od 3 do 6 miesięcy. Jazda samochodem może być możliwa po 4–6 tygodniach, natomiast powrót do lekkiej pracy siedzącej – po około 6–8 tygodniach. Ważne jest jednak indywidualne tempo rekonwalescencji i przestrzeganie zaleceń lekarza oraz fizjoterapeuty.

Rehabilitacja to klucz do sukcesu

Zabieg endoprotezoplastyki kolana to początek drogi do poprawy jakości życia. Ostateczny efekt zależy jednak nie tylko od samej operacji, ale w dużej mierze od zaangażowania pacjenta w proces rehabilitacji. Przygotowanie fizyczne i psychiczne przed operacją, odpowiednie zabezpieczenie mieszkania, wsparcie bliskich oraz skrupulatne przestrzeganie zaleceń pooperacyjnych to czynniki, które realnie wpływają na tempo i jakość powrotu do sprawności.

Warto podkreślić rolę urządzenia CPM. Regularne korzystanie z niego ułatwia przywrócenie pełnego zakresu ruchu, zmniejsza ból i przyspiesza regenerację tkanek. Dlatego zarówno w warunkach szpitalnych, jak i domowych, jego stosowanie stanowi fundament skutecznej terapii pooperacyjnej.